پیام آشکار از انتصابات جدید شورای راهبردی روابط خارجی

شورای راهبردی روابط خارجی در چهارم تیر ۱۳۸۵ با حکم حضرت آیت الله خامنه ای رهبر معظم انقلاب با حضور علی‌اکبر ولایتی، کمال خرازی، محمد شریعتمداری، محمد حسین طارمی و علی شمخانی، تشکیل شد. رهبری فرزانه انقلاب اسلامی ریاست این

شورا را هم بر عهده دکتر کمال خرازی وزیر اسبق امورخارجه در دولت های هفتم و هشتم گذاشتند. متن حکم سال ۸۵  امام خامنه ای بدین شرح است:
«جناب آقای دکتر خرازی/ لازم است برای کمک به تصمیم گیریهای کلان و جست و جو از افق های نو در روابط خارجی جمهوری اسلامی و بهره مندی از نظرات نخبگان در این عرصه، شورای راهبردی روابط خارجی تشکیل گردد.

شایسته است آقایان: دکتر علی اکبر ولایتی، علی شمخانی، محمد شریعتمداری و محمد حسین طارمی برای مدت پنج سال اعضای آن باشند و جنابعالی به ریاست آن شورا منصوب می گردید.امید است موفق باشید.»

اما همانگونه که از حکم رهبری و انتصاب افراد این کمیته در آن مشخص است آنکه شورای راهبردی روابط خارجی شورایی غیر دولتی، فراقوه ای و ناظر به عملکرد نظام در راستای روابط خارجی است. این شورا براساس حکم رهبری می بایست افق های نو در سیاست خارجی را شناسایی و از افتادن در راههای بن بست گذشته دوری گزیند. هفته گذشته اما در حالیکه نزدیک به سه سال از اتمام دوره اعضای شورا، گذشته بود رهبری معظم انقلاب در حکمی جدید چینش تازه ای در اعضای شورا بوجود آورده به صورتی که تقریبا ۷۰ درصد اعضا آن را تغییر دادند.

در حکم جدید رهبر عالیقدر انقلاب آمده است:
«جناب آقای دکتر خرازی/ نظر به ضرورت تکمیل اعضای شورای راهبردی روابط خارجی، آقایان: دکتر سعید جلیلی، دکتر ابراهیم شیبانی، حسین طارمی، مهدی مصطفوی اهری، سردار احمد وحیدی بعنوان اعضای جدید آن شورا با ریاست جنابعالی منصوب می شوند.
با توجه به تجربیات دوره  گذشته و نقش این شورا در یاری رساندن مسئولان برای تصمیم گیریهای کلان و بهره مندی از نخبگان در این عرصه، امید است در دوره  جدید شاهد حضور موثرتر آن شورا در وظائف محوله باشیم.»

اما متن حکم جدید رهبری  انقلاب نشان می دهد که ایشان از عدم تحرک و تاثیر شورای راهبردی قبلی گلایه مند بوده و خواهان تاثیر گذاری و فعالیت چشمگیر تر این شورا بوده اند شاید از همین بابت نیز است که رهبری در حکم جدید بر ضرورت تکمیل اعضای شورا تاکید وافر نموده اند. اما شاید بتوان جستجو نکردن افق های جدید در صحنه سیاست خارجی را یکی از مهمترین علل کم کاری و در نتیجه نارضایتی رهبری از شورای راهبردی پیشین برشمرد. انتظار آن بود که این شورا به جای دیدن جهان در دو بلوک سلطه گر و سلطه پذیر و راه روی در راستای تئوری پردازی های بیهوده نسبت به ضرورت فرمانبرداری از سلطه گران بین المللی و باصطلاح پذیرش قواعد بازی در صحنه بین المللی- همان ادبیاتی که مع الاسف در دوره کارگزاران و اصلاحات و نیز در دوره فعلی باب شده است- افق های نو و تازه بین المللی  را کشف کرده و براساس آن برنامه های راهبردی ، پیش بینی کند. اما علاوه بر این نکته (کم کاری شورا در دوره اول)، تغییر ترکیب اعضای شورا شاید علل برجسته دیگری نیز داشته باشد. از جمله آنکه رویکرد غیر دولتی بودن این شورا و عدم وابستگی فکری و تشکیلاتی این شورا با دولت های وقت، شاید یکی از علل نحوه چینش اعضای این شورا باشد. خروج علی شمخانی و محمد شریعتمداری که اکنون در دولت هستند، می تواند متضمن این مفهوم باشد که این شورا بایستی مستقل و تنها زیر نظر رهبری فرزانه انقلاب اداره شود و وابستگی به دولت ها- که مجری اصلی سیاست های خارجی هستند- نداشته باشند.

اما برای خروج علی اکبر ولایتی از این شورا نیز دلایلی می توان حدس زد. گرچه رسانه های نزدیک به ولایتی سعی دارند تا از کم کاری شورا در دوره گذشته به راحتی عبور کرده و فعالیت ولایتی در مجمع تشخیص مصلحت را علت خروج وی از شورای راهبردی ذکر کنند اما به نظر نمی رسد که این دلیل ، دلیلی کافی برای این خروج باشد. چراکه در طول سالیان مختلف مشاهده شده که افرادی نظیر ولایتی همزمان مشاغل متعددی داشته و هیچگاه از یکی از آنها هم صرفنظر نکرده اند. ضمن آنکه فعالیت ولایتی در مجمع تشخیص به مراتب کمتر از فعالیت وی در دوران وزاارت خارجه است. این در حالی است که وی در آن زمان هم همزمان دارای مناصب متعددی بوده است. پس برای این خروج دلایل مختلف دیگری را باید جستجو کرد.  گرچه ولایتی شغل رسمی در دولت روحانی ندارد اما شاید نزدیکی افق فکری وی با دولت روحانی و نیز شخص هاشمی رفسنجانی، از او شخصیتی «غیر دولتی که دولتی است» ساخته است. اگر این حدس درست باشد براساس قاعده غیر دولتی بودن شورای راهبردی، می توان علت کنار نهادن ولایتی از این شورا را در آن جستجو کرد. ضمن آنکه انتخابات ریاست جمهوری دروه یازدهم نشان داد که ولایتی اساسا آن چهره ای که در طی حداقل ۱۶ ساله گذشته از خود ساخته بود نیست و فرسنگ ها با آن تفاوت دارد. قرابت گفتمانی ولایتی با هاشمی رفسنجانی و روحانی و اتهام پراکنی به جبهه مقاومت درونی ملت ایران و تندرو و افراطی خواندن ایستادگان در برابر دشمن، زیر سئوال بردن سیاست های کلان نظام در عرصه سیاست خارجی و هسته ای از سوی کسی که عنوان مشاورت رهبری را هم با خود یدک می کشد در مناظره های تلویزیونی، نشان دهنده آن است که ولایتی نمی تواند افق های جدید در عرصه سیاست خارجی را در جهت سیاست های رهبری رصد و پیگیری کند.

اما حضور عناصر تازه نفس نظیر آقایان جلیلی، مصطفوی، وحیدی و شیبانی در این شورا نشان دهنده افق تازه ای است که رهبری برای این شورا در نظر گرفته اند.
این نشان می دهد که یک چهره نظامی (وحیدی)، یک چهره اقتصادی (شیبانی) و یک چهره سیاسی(جلیلی) یک چهره فرهنگی(مصطفوی) که همگی در کنار «طارمی» و «خرازی» سابقه ای در سیاست خارجی دارند می تواند شورای راهبردی روابط خارجی را شورایی پویا تر از گذشته گرداند.

منبع:9دی